Przekształcenia szpitali okiem prawnika

Dorota Brzezińska-Grabarczyk, ekspert Serwisu Prawo i Zdrowie Wolters Kluwer Polska (www.abc.com.pl/zdrowie) udziela odpowiedzi na pytania dotyczące mechanizmów przekształcania szpitali publicznych w spółki prawa handlowego oraz problemy z wykorzystaniem środków europejskich w spółkach

Jak technicznie będzie przebiegać zmiana obecnego niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej w przedsiębiorcę?

Zgodnie z art. 205 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654) - dalej u.dz.l., z dniem wejścia w życie tej ustawy niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej stają się przedsiębiorstwami podmiotów leczniczych. W tym zakresie wyjaśnienia wymagają dwa pojęcia: "podmiot leczniczy" i "przedsiębiorstwo".

W świetle ustawy podmiotami leczniczymi są przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.), a więc osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna (niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną) wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą we wszelkich formach prawnych przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej, a także samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jednostki budżetowe, instytuty badawcze, fundacje, stowarzyszenia, kościoły kościelne osoby prawne lub związki wyznaniowe w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą. Poprzez działalność leczniczą rozumiemy przede wszystkim udzielanie świadczeń zdrowotnych, a także promocję zdrowia i działalność dydaktyczno–badawczą (powiązaną z udzielaniem świadczeń zdrowotnych). W świetle powyższego, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (albo podmiot w innej formie prawnej), która utworzyła niepubliczny zakład opieki zdrowotnej, jest podmiotem leczniczym, a dotychczasowy zakład opieki zdrowotnej staje się przedsiębiorstwem tej spółki. Pojęcie przedsiębiorstwa ma na gruncie ustawy znaczenie przedmiotowe, czyli odnosi się do zbioru składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Takie rozumienie "przedsiębiorstwa" wynika stąd, że ustawa w definicji tego pojęcia odwołuje się do art. 55 [1] ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.). W konsekwencji, przedsiębiorstwem podmiotu leczniczego stają się w szczególności: nazwa przedsiębiorstwa, własności ruchomości i nieruchomości, prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości (również prawa wynikające z innych stosunków prawnych), wierzytelności, prawa z papierów wartościowych, środki pieniężne, koncesje, licencje, zezwolenia, patenty, inne prawa własności przemysłowej, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne.

Mając na uwadze powyższe, podkreślić należy, że z dniem 1 lipca 2011 r. niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej nie staną się nowymi podmiotami prawa, nie ma też potrzeby tworzenia jakiegoś nowego podmiotu – niepubliczny zakład opieki zdrowotnej staje się przedsiębiorstwem podmiotu, który go utworzył. Podmiot, który utworzył niepubliczny zakład opieki zdrowotnej może jednak podjąć decyzję o wniesieniu przedsiębiorstwa stanowiącego niepubliczny zakład opieki zdrowotnej do spółki handlowej i wówczas podmiotem leczniczym stanie się ta nowo utworzona spółka.

Z obrotu prawnego zniknie zatem pojęcie niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej. Nowy podmiot leczniczy (dotychczas będący podmiotem, który utworzył niepubliczny zakład opieki zdrowotnej) będzie posługiwać się swoją dotychczasową firmą. W razie uznania za stosowne, może także dokonać jej zmiany w sposób, który uzna za bardziej adekwatny do prowadzonej działalności leczniczej. Nie jest przy tym zabronione użycie w nazwie określenia niepubliczny zakład opieki zdrowotnej, choć będzie to po 1 lipca nazwa o charakterze fantazyjnym a nie nazwa mająca normatywne znaczenie.

Zgodnie z art. 2 ust 2 pkt 1 u.dz.l., ilekroć w ustawie mowa jest o kierowniku, rozumieć przez to należy także zarząd spółki kapitałowej, a w przypadku innych podmiotów wykonujących działalność gospodarczą – osobę uprawnioną do kierowania tymi podmiotami i ich reprezentowania na zewnątrz. Tak więc jeśli podmiotem, który utworzył niepubliczny zakład opieki zdrowotnej była spółka, to z dniem 1 lipca 2011 r. zarząd tej spółki będzie kierownikiem podmiotu leczniczego w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej.

Czy spółka utworzona na bazie samodzielnego zakładu opieki zdrowotnej, który skorzystał ze źródeł pomocowych z funduszy europejskich, będzie mogła świadczyć usługi komercyjne poza kontraktem z Narodowym Funduszem Zdrowia?

Wątpliwości dotyczące możliwości udzielania świadczeń komercyjnych w podmiotach leczniczych, które będą następcami prawnymi przekształconych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej wynikają z faktu, iż art. 57 rozporządzenia Rady nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. U. UE L 210 z 31.07.2006, s. 25 z późn. zm.) zobowiązuje do zapewnienia przez państwo członkowskie albo instytucję zarządzającą (instytucję odpowiedzialną za przygotowanie i realizację programów) tzw. trwałości operacji, to znaczy, że w terminie pięciu lat od zakończenia operacji (projektu) lub trzech lat od zakończenia operacji w państwach członkowskich, które skorzystały z możliwości skrócenia tego terminu w celu utrzymania inwestycji lub miejsc pracy stworzonych przez małe i średnie przedsiębiorstwa, nie zostanie poddana zasadniczym modyfikacjom. Niedopuszczalne są zatem zmiany w realizacji projektu, które mają wpływ na jej charakter lub warunki jej realizacji lub które powodują uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo publiczne. Niedopuszczalne są również zmiany, które wynikają ze zmiany charakteru własności infrastruktury albo z zaprzestania działalności.

Z powyższego wynika, że jeśli w umowie określono, że zakupiony sprzęt będzie wykorzystywany do realizacji świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, to pobieranie opłat od pacjentów, korzystających z tego sprzętu, byłoby naruszeniem warunków, na jakich pomoc została udzielona. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie przez to, że w razie, gdyby podmiot leczniczy zaczął pobierać opłaty od pacjentów, przyjmując ich "dodatkowo" wobec pacjentów, których świadczenia są finansowane ze środków publicznych, to stawiałoby go w bardziej korzystnej sytuacji w stosunku do innych podmiotów – mając np.: lepszy sprzęt można przyjąć więcej pacjentów, a więc zachwiana zostałaby równowaga pomiędzy podmiotami.

Skorzystanie z funduszy unijnych nie wyłącza automatycznie możliwości udzielania komercyjnych świadczeń – można ich udzielać poza "sferą objętą finansowaniem z funduszy unijnych". Przykładowo, jeśli pomoc unijna dotyczyła wyposażenia szpitalnego oddziału ratunkowego, to nie ma przeszkód w udzielaniu komercyjnych świadczeń przez oddział okulistyczny czy położniczy. W niektórych jednak przypadkach, np. gdy fundusze zostały wykorzystane na modernizację całego obiektu, takie wyodrębnienie może nie być możliwe.

Czy brak upływu 5-letniego terminu od wzięcia udziału w programie unijnym na wyposażenie szpitala jest przeszkodą w przekształceniu podmiotu?

Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654) dopuszcza możliwość przekształcenia samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej w spółki kapitałowe. Ustawa nie zawiera żadnych przepisów, które uniemożliwiałyby dokonanie przekształcenia w związku z nie upłynięciem 5-letniego terminu od wzięcia udziału w programie unijnym. Zmiana formy organizacyjno–prawnej samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej może jednak nieść niebezpieczeństwo zwrotu unijnych środków pomocowych. W sytuacji, gdy samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej zawarł umowę o dofinansowanie, to jednocześnie zadeklarował zachowanie założeń funkcjonowania sprzętu i infrastruktury objętej projektem w okresie 5 lat po zakończeniu inwestycji. Wynika z tego, że przekształcona spółka będzie odpowiedzialna za dochowanie wskazanego zobowiązania pod rygorem zwrotu dotacji z odsetkami skarbowymi.

Aby uchronić spółkę, powstałą w konsekwencji zmiany formy prawnej samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, przed ryzykiem zwrotu dofinansowania unijnego, należy zachować tzw. zasadę trwałości projektu unijnego, określoną zazwyczaj na okres 5 lat. Zmiana formy prawnej nie oznacza przerwania zasady trwałości projektów, przy zachowaniu określonych warunków. Trwałość projektu zostanie więc zachowana, jeżeli:

a) majątek wytworzony z udziałem środków unijnych będzie faktycznie wykorzystywany przez spółkę w takim samym celu, jak przez samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej;
b) majątek, na podstawie którego spółka będzie wykonywała świadczenia, będzie nadal w sensie ekonomicznym majątkiem podmiotu tworzącego (za pośrednictwem kontrolowanej spółki, tj. ww. jednostka będzie posiadała 100% akcji albo udziałów w takiej spółce);
c) zachowana zostanie pełna kontrola podmiotu tworzącego nad spółką – 100% udziałów lub akcji.

W konsekwencji w okresie 5 lat od dnia zakończenia realizacji projektu współfinansowanego ze środków UE w ramach perspektywy 2007–2013, podmioty tworzące nie będą mogły zbywać udziałów lub akcji w spółkach powstałych w wyniku przekształcenia samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. W przypadku zbycia konieczny będzie zwrot pozyskanej dotacji wraz z odsetkami przewidzianymi dla zobowiązań podatkowych za okres od przekazania środków finansowych beneficjentowi.

Odpowiedzi udzielała Dorota Brzezińska-Grabarczyk, ekspert Serwisu Prawo i Zdrowie Wolters Kluwer Polska: 24 czerwca 2011 r., stan prawny dotychczas nie uległ zmianie

Materiały pochodzą ze strony www.abc.com.pl/debaty/