Jak wdrożyć systemy RIS i PACS

Pytanie o wdrożenie systemów RIS i PACS nie brzmi obecnie: czy wdrażać, ale kiedy będziemy zmuszeni je wdrożyć? To jest pochodna postępu technologicznego urządzeń diagnostycznych – mówi Marcin Wyczyński specjalista z firmy European Medical Distribution

Panie Marcinie, właściwie w jakim celu wdrażać RIS i PACS?

Informatyzacja zakładów diagnostyki obrazowej jest podyktowana przede wszystkim koniecznością usprawnienia obiegu informacji, w sytuacjach, w których przykładowo, badań dokonujemy w innym miejscu, niż opisu zdjęcia. Dzięki wdrożeniu prawidłowo działającego systemu RIS i PACS jesteśmy w stanie zagwarantować minimalne ryzyko pomyłki, polegającej na niewłaściwym powiązaniu zdjęcia  z danymi pacjenta. Praktycznie rzecz biorąc takie ryzyko jest zredukowane niemal do zera. System informatyczny znakomicie porządkuje prace w zakładzie diagnostyki obrazowej. Eliminuje większość pomyłek, które mogą się zdarzyć, przy braku tego typu systemu. Konsekwencją wdrożenia prawidłowego systemu radiologicznego i systemu do archiwizacji danych obrazowych, jest znacznie lepsza opieka nad pacjentem. To jest najważniejszy powód wdrażania tych systemów.

A jakie korzyści będzie miała placówka medyczna?

Wdrożenie systemów RIS i PACS jest wymuszane przez postęp technologiczny, który bardzo szybko zmienia radiologię. Jest coraz więcej urządzeń diagnostycznych, które są aparatami cyfrowymi. Odchodzi się od klasycznych błon radiograficznych, które mogliśmy oglądać na negatoskopach. Obecnie mamy doczynienia z informacją cyfrową, którą trzeba w jakiś sposób przetwarzać, archiwizować, wyświetlać lub przesyłać na dalekie odległości. Żeby to zrobić w sposób bezpieczny, musimy posiadać system wspierający proces zbierania dokumentacji medycznej, czy gromadzenia informacji diagnostycznej i właśnie takim systemem jest ttzw. RIS, czyli radiologiczny system informatyczny. Odpowiada on za zarządzanie informacją związaną z danymi pacjenta, opisami badań, informacjami dotyczącymi konkretnych obrazów, takimi jak dawka promieniowania przy badaniu, czas ekspozycji. System archiwizacyjny, obrazowy tzw. PACS odpowiada za przekazywanie obrazów z urządzeń do serwera, archiwizację obrazów, przekazywanie obrazów do celów opisowych do stacji diagnostycznych. Pytanie o wdrożenie systemów RIS i PACS nie brzmi obecnie: czy wdrażać?, ale kiedy będziemy zmuszeni je wdrożyć? To jest pochodna postępu technologicznego urządzeń diagnostycznych.

Od czego uzależnione są koszty wdrożenia tych systemów?

Ogólnie rzecz biorąc koszt wdrożenia systemu składa się z dwóch podstawowych elementów. Po pierwsze jest to koszt infrastruktury technicznej związanej z informatyzacją. Tutaj mam na myśli np. serwer obsługujący system radiologiczny, serwer obsługujący system PACS, czy też system archiwizacji danych, w skład którego może wchodzić robot do nagrywania płyt, czy macierze dyskowe. W grę wchodzi również koszt zakupu stacji diagnostycznych. To jest ta strona hardware'owa. Po drugie w skład kosztów wchodzi zakup licencji na oprogramowanie. Tutaj koszty są pochodną komplikacji systemu. Uzależnone są np. od tego jakie urządzenia diagnostyczne będziemy podłączać do systemu, czy to będzie jeden rezonans, jeden tomograf, czy też kilka urządzeń rentgenowskich cyfrowych, czy ucyfrowionych. Ważnym czynnikiem jest to, ile osób będzie w tym samym czasie opisywać obrazy, czyli ile trzeba stworzyć tzw. licencji diagnostycznych. Koszty zależą także od tego, czy placówka będzie potrzebowała specjalnych modułów do oprogramowania PACS, dedykowanych np. do rekonstrukcji trójwymiarowej. Może to być oprogramowanie do segmantacji płatów wątroby, czy do zastosowań ortopedycznych. Kolejny czynnik , który wpływa na koszty, to ile osób będzie miało dostęp do systemu radiologicznego z punktu widzenia administracyjnego. Mam tu na myśli np. pracowników rejestracji, czy administratorów systemu. Kolejną kwestią jest sposób dystrybucji obrazów na oddziały placówki. Czy dystrybucja będzie się odbywała za pośrednictwem systemu RIS, czy za pośrednictwem szpitalnego systemu informatycznego. Ostatnim elementem składowym kosztów jest zaplanowanie funkcji systemu. Czy będzie to wyłącznie system wewnętrzny dla danej jednostki, czy też będą na nim oparte zadania teleradiologiczne. Na pytanie, ile kosztuje system radiologiczny w zakresie RIS i PACS nie ma gotowej odpowiedzi. Jest to w dużym stopniu uzależnione od tego, jaką placówka ma infrastrukturę techniczną, jakiego rodzaju urządzenia diagnostyczne. W wielu przypadkach pewne elementy systemu w placówkach już są. Trzeba je umiejętnie i sensownie połączyć po to, by stworzyć porządny funkcjonalny system. Można powiedzieć, że cena takiego systemu może się wahać od 20 tys. euro nawet do 200-300 tys. euro przy systemach np. dla Akademi Medycznych, które mają dużo odziałów i kilka lokalizacji.

Może spróbowałby Pan schrakteryzować infrastrukturę techniczną, która jest potrzebna, aby taki system mógł działać w pracowni radiologicznej?

Mamy np. jednostkę typu szpitalnego, mały szpital z zakładem diagnostyki obrazowej relatywnie niewielkim, posiadającym np. tomograf i jeden lub dwa aparaty rtg ucyfrowione. Przede wszystkim potrzebna jest sieć informatyczna działająca w obrębie szpitala. Muszą być połączenia między oddziałami, a zakładem diagnostyki obrazowej oraz komputery, które będą obsługiwały ten system. Musi być serwer do obsługi systemu PACS do archiwizacji obrazów oraz serwer, który obsłuży system radiologiczny w kontekście tzw. danych alfanumerycznych, takich jak dane pacjenta, godziny pracy urządzeń, rejestracja itp.

Ile może kosztować serwer obsługujący systemy?

Taki serwer może kosztować około 20 tys. zł. Jest tylko pytanie jak mocno chcemy się zabezpieczyć przed potancjalną awarią takiego serwera. Są rozwiązania, które pozwalają na duplikację serwerów, Jeżeli jeden ulegnie uszkodzeniu, to drugi w ciągu kilku minut przejmuje jego funkcjonalności. Przy zastosowaniu takiego rozwiązania koszty się podwajają, ale jest to zdecydowanie bardziej bezpieczny system. Elementem kosztowym jest na pewno stacja diagnostyczna dla lekarza, która musi być wyposażona w odpowiednie monitory diagnostyczne, zgodne z wymaganiami prawa. Jeżeli chodzi o  klasyczną stację radiologicznej można mówić o kosztach rzędu 30-35 tys. zł, ale w przypadku stacji do mammografii, kiedy w grę wchodzą bardziej wyrafinowane monitory koszt wzrasta do ponad 50 tys. zł.

Uważam, że każdy projekt informatyzacji powinien być traktowany indywidualnie. Musi być oparty o rzetelną analizę potrzeb klineta i informację o tym, co już palcówka posiada, po to, żeby uniknąć niepotrzebnych zakupów, a jednocześnie, żeby infrastruktura i rozwiązania informatyczne, które zastaną zaproponowana placówce, w maksymalny sposób spełniały oczekiwania użytkowników.

Czy możliwe jest oszczędzanie na systemach informatycznych, czy można się obyć bez któregoś z nich jeżeli już posiadamy diagnostyczne urządzenia cyfrowe ?

System PACS służy do zbierania i archwizacji danych obrazowych, system RIS do zarządzania informacją alfanumeryczną. Można np. nie mieć systemu RIS, a system PACS posiadać. Teoretycznie można nie mieć również systemu PACS i obrazy bezpośrednio z urządzenia nagrywać na płyty, ale mimo wszystko trzeba posiadać stację diagnostyczną, która wyświetli badania. Opisów można dokonywać w klasycznym edytorze tekstów. Nie jest to do końca profesjonalne i jest potencjalnym źródłem błędów i pomyłek. Wydaje mi się, że ze względu na postęp technologiczny, a także coraz większe wymagania pacjentów, wdrożenie bezpiecznych i redukujących liczbę pomyłek systemów informatycznych jest koniecznością.

Rozmawiał: Daniel Mieczkowski